ISO 45001 استاندارد بینالمللی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی است که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد و جایگزین OHSAS 18001 شد. هدف آن کمک به سازمانها برای پیشگیری از آسیب و بیماری ناشی از کار و ایجاد محیط کار ایمن و سالم است. در این مقاله ساختار استاندارد، الزامات اصلی و مسیر عملی استقرار آن را به زبان ساده مرور میکنیم.
ساختار ISO 45001
ISO 45001 مانند ISO 9001 و ISO 14001 بر ساختار سطح بالای استانداردهای سیستم مدیریت ISO بنا شده است. همین ساختار مشترک، یکپارچهکردن سیستمهای کیفیت، محیط زیست و ایمنی را سادهتر میکند. بندهای اصلی الزامات عبارتاند از:
| بند | موضوع | خلاصه الزام |
|---|---|---|
| ۴ | بستر سازمان | شناخت مسائل درونی و بیرونی، نیازهای کارکنان و ذینفعان، و تعیین دامنه سیستم |
| ۵ | رهبری و مشارکت کارکنان | تعهد مدیریت، خطمشی ایمنی، نقشها و مشارکت و مشورت با کارکنان |
| ۶ | برنامهریزی | شناسایی خطر، ارزیابی ریسکها و فرصتها، الزامات قانونی و اهداف |
| ۷ | پشتیبانی | منابع، صلاحیت، آگاهی، ارتباطات و اطلاعات مدون |
| ۸ | عملیات | کنترلهای عملیاتی، مدیریت تغییر، پیمانکاران، خرید و آمادگی در شرایط اضطراری |
| ۹ | ارزیابی عملکرد | پایش و اندازهگیری، ارزیابی انطباق، ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت |
| ۱۰ | بهبود | رسیدگی به رویدادها و عدم انطباقها، اقدام اصلاحی و بهبود مستمر |
تفاوتهای مهم ISO 45001 با OHSAS 18001
- تأکید بر رهبری: مسئولیت ایمنی به مدیریت ارشد برمیگردد و قابل واگذاری کامل به واحد HSE نیست.
- مشارکت کارکنان غیرمدیر: مشورت و مشارکت کارکنان در شناسایی خطر، تحقیق حادثه و تعیین کنترلها صریحاً الزام شده است.
- بستر سازمان: سازمان باید عوامل درونی و بیرونی و نیازهای ذینفعان را در طراحی سیستم لحاظ کند.
- ریسکها و فرصتها: علاوه بر ریسکهای ایمنی، ریسکها و فرصتهای خود سیستم مدیریت هم باید ارزیابی شود.
- پیمانکاران و برونسپاری: کنترل ریسکهای ناشی از پیمانکاران و فرایندهای برونسپاریشده پررنگتر شده است.
مسیر عملی استقرار ISO 45001
- تعهد مدیریت و تعیین تیم: مدیریت ارشد تصمیم میگیرد، منابع میدهد و نماینده و تیم استقرار را منصوب میکند.
- تحلیل وضعیت موجود (Gap Analysis): وضعیت فعلی سازمان با الزامات استاندارد مقایسه میشود.
- شناسایی خطر و ارزیابی ریسک: برای همه فعالیتها، روتین و غیرروتین، از جمله فعالیت پیمانکاران.
- تدوین خطمشی، اهداف و اطلاعات مدون: روشهای اجرایی لازم نوشته و ابلاغ میشوند.
- آموزش و اجرا: کارکنان آموزش میبینند و کنترلهای عملیاتی اجرا میشوند.
- پایش، ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت: عملکرد با شاخصهای کلیدی عملکرد HSE سنجیده و با ممیزی داخلی ارزیابی میشود.
- ممیزی صدور گواهینامه: یک نهاد گواهیدهنده مستقل انطباق سیستم را تأیید میکند.
ممیزی داخلی ISO 45001
ممیزی داخلی (بند ۹.۲) یکی از مهمترین ابزارهای بهبود سیستم است. برای سازمانهایی با چند واحد یا سایت، ممیزی داخلی باید با برنامه، چکلیست یکسان و امتیازدهی قابل مقایسه انجام شود تا نتایج واقعاً راهنمای تصمیمگیری باشند. برای طراحی آن، مقاله چکلیست ممیزی HSE را ببینید.
نرمافزار ممیزی HSE ژابیز پردا امکان تعریف چکلیست بر اساس بندهای ISO 45001 و ISO 14001، خودارزیابی واحدها، ممیزی، امتیازدهی و پیگیری اقدامات اصلاحی را در یک سامانه فراهم میکند.
پرسشهای متداول
آیا گواهینامه ISO 45001 اجباری است؟
خیر، اما در بسیاری از مناقصهها و قراردادهای صنعتی بهعنوان امتیاز یا شرط شرکت در نظر گرفته میشود.
استقرار ISO 45001 چقدر زمان میبرد؟
بسته به اندازه سازمان و وضعیت فعلی آن، معمولاً چند ماه تا یک سال. سازمانی که از قبل OHSAS 18001 یا ISO 14001 دارد سریعتر پیش میرود.