شاخصهای کلیدی عملکرد HSE (HSE KPI) عددهایی هستند که نشان میدهند عملکرد بهداشت، ایمنی و محیط زیست سازمان رو به بهبود است یا نه. بدون این شاخصها، مدیریت HSE به احساس و گزارشهای پراکنده تکیه میکند. در این مقاله شاخصهای پسرو و پیشرو، فرمول محاسبه مهمترین آنها و نحوه استفاده از آنها در داشبورد مدیریتی را مرور میکنیم.
شاخصهای پسرو و پیشرو
شاخصهای پسرو (Lagging) نتیجه را اندازه میگیرند؛ یعنی اتفاقی که افتاده است، مثل تعداد حوادث. شاخصهای پیشرو (Leading) فعالیتهایی را اندازه میگیرند که از حادثه پیشگیری میکنند، مثل تعداد بازدیدهای ایمنی. سازمانی که فقط شاخص پسرو دارد، همیشه بعد از حادثه متوجه مشکل میشود.
مهمترین شاخصهای پسرو HSE
| شاخص | تعریف | فرمول رایج |
|---|---|---|
| LTIFR | نرخ تکرار حوادث منجر به از دست رفتن روز کاری | (تعداد حوادث LTI × ۱٬۰۰۰٬۰۰۰) ÷ کل نفر-ساعت کار |
| TRIR | نرخ کل حوادث قابل ثبت | (تعداد حوادث قابل ثبت × ۲۰۰٬۰۰۰) ÷ کل نفر-ساعت کار |
| نرخ شدت حوادث | روزهای کاری از دست رفته نسبت به ساعات کار | (روزهای از دست رفته × ۱٬۰۰۰٬۰۰۰) ÷ کل نفر-ساعت کار |
| تعداد بیماریهای شغلی | موارد بیماری ناشی از کار در دوره | شمارش در دوره |
| رخدادهای زیستمحیطی | نشت، انتشار یا تخلف از حدود مجاز | شمارش در دوره |
ضریب ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ یا ۲۰۰٬۰۰۰ برای مقایسهپذیر کردن سازمانهای با اندازه متفاوت است. مهم این است که در کل سازمان یک ضریب ثابت استفاده شود.
مهمترین شاخصهای پیشرو HSE
- تعداد گزارشهای شبهحادثه (Near Miss) ثبتشده
- درصد تحقق برنامه بازدیدهای ایمنی و ممیزیهای داخلی
- ساعات آموزش HSE به ازای هر نفر
- درصد اقدامات اصلاحی بستهشده در مهلت تعیینشده
- تعداد مانورهای واکنش در شرایط اضطراری برگزارشده
- درصد ارزیابیهای ریسک بهروز
- امتیاز ممیزی HSE واحدها و روند آن در دورههای متوالی
چطور شاخص مناسب انتخاب کنیم؟
- از ریسکهای اصلی سازمان شروع کنید؛ شاخص باید به کنترل همان ریسکها ربط داشته باشد.
- تعداد شاخصها را محدود نگه دارید؛ ۸ تا ۱۲ شاخص کلیدی برای داشبورد مدیران کافی است.
- برای هر شاخص تعریف دقیق، منبع داده، مسئول و دوره گزارشدهی مشخص کنید.
- برای هر شاخص هدف (Target) و آستانه هشدار تعیین کنید.
- تعادل بین شاخصهای پیشرو و پسرو را حفظ کنید.
نمایش شاخصهای HSE در داشبورد
شاخص وقتی ارزش دارد که بهموقع دیده شود. داشبورد مدیریتی باید روند هر شاخص در دورههای مختلف، مقایسه واحدها و هشدار عبور از آستانه را نشان دهد. در نرمافزار ممیزی HSE ژابیز پردا، علاوه بر امتیاز ممیزی، گزارشهای آماری مثل تعداد نیروی انسانی، مصوبات HSE، مانورها و ساعات آموزشی هر واحد هم ثبت میشود و روند پنجساله عملکرد هر واحد در پیشخوان نمایش داده میشود.
امتیاز ممیزی خودش یکی از مهمترین شاخصهای پیشرو است؛ برای طراحی آن مقاله چکلیست ممیزی HSE را ببینید.
پرسشهای متداول
تفاوت LTIFR و TRIR چیست؟
LTIFR فقط حوادثی را میشمارد که به از دست رفتن حداقل یک روز کاری منجر شدهاند، اما TRIR همه حوادث قابل ثبت، از جمله حوادث نیازمند درمان پزشکی یا محدودیت کاری، را شامل میشود.
آیا صفر بودن حوادث یعنی عملکرد HSE خوب است؟
نه لزوماً. ممکن است حوادث گزارش نشوند. به همین دلیل شاخصهای پیشرو، مثل تعداد گزارشهای شبهحادثه، در کنار شاخصهای پسرو ضروریاند.